Een minimumbelasting voor miljardairs

LAATSTE UPDATE: 23 MAART 2026

Miljardairs en de inkomstenbelasting

Pierson en het draagkrachtbeginsel

Het principe van belasting naar draagkracht vormt een van de fundamenten van moderne belastingheffing. In de negentiende eeuw leunde het Nederlandse belastingstelsel nog in sterke mate op accijnzen, invoerrechten en andere indirecte belastingen, die disproportioneel drukten op de laagste inkomens.¹1Long-term trends in the fiscal history of the Netherlands, 1515-1913, Wantje Fritschy, Marjolein 't Hart en Edwin Horlings. Onvrede over deze regressiviteit vormde een belangrijke aanleiding voor de invoering van de inkomstenbelasting onder minister van Financiën Nicolaas Pierson in 1892/93.²2A History of the Income Tax in the Netherlands, Wantje Fritschy. Revue belge de Philologie et d'Histoire 1997, 75-4, pp. 1045-1061. Sindsdien is de inkomstenbelasting uitgegroeid tot een van de voornaamste inkomstenbronnen van de Nederlandse overheid, met een verwachte opbrengst van 145 miljard euro in 2025.³3Dit betreft de loon- en inkomensheffing. Daarnaast wordt verwacht dat de dividendbelasting 7 miljard en de vennootschapsbelasting 48 miljard zullen opbrengen. Bron: Miljoenennota 2026.

De kwetsbaarheid van de inkomstenbelasting

Het draagkrachtbeginsel staat de laatste jaren opnieuw in de belangstelling. In 2021 onthulde het Amerikaanse mediaplatform ProPublica dat miljardairs als Elon Musk, Warren Buffett en Jeff Bezos vrijwel geen inkomstenbelasting betaalden.⁴4The Secret IRS Files: Trove of Never-Before-Seen Records Reveal How the Wealthiest Avoid Income Tax, Jesse Eisinger, Jeff Ernsthausen en Paul Kiel, 8 juni 2021. ProPublica. Het opgegeven inkomen van Jeff Bezos was in 2011, ondanks een vermogen van 18 miljard, zelfs dermate laag dat hij een vorm van kinderbijslag aanvroeg en ook ontving. Sindsdien hebben verschillende wetenschappelijke studies, onder meer voor Nederland⁵5Inequality and Redistribution in the Netherlands, Arjan Bruil, Céline van Essen, Wouter Leenders, Arjan Lejour, Jan Möhlmann en Simon Rabaté, 2025., Frankrijk⁶6Do Billionaires Pay Taxes?, Laurent Bach, Antoine Bozio, Arthur Guillouzouic en Clément Malgouyres. Institut des politiques publiques, 2025., Brazilië⁷7Tax Progressivity and Inequality in Brazil: Evidence from Integrated Administrative Data, Theo Palomo e.a. Working paper, augustus 2025. en de Verenigde Staten⁸8How Much Tax Do US Billionaires Pay? Evidence from Administrative Data, Akcan Balkir, Emmanuel Saez, Danny Yagan, en Gabriel Zucman. NBER Working Paper No. 34170, augustus 2025., dit patroon bevestigd op basis van geanonimiseerde belastingaangiften: de persoonlijke inkomstenbelasting vormt voor het merendeel van de bevolking een aanzienlijk deel van het inkomen, maar slaagt er niet in om miljardairs effectief te belasten.

Zeer vermogenden maken gebruik van allerlei constructies om aan de persoonlijke inkomstenbelasting te ontkomen. Daarbij is het cruciaal om te beseffen dat hun inkomen doorgaans niet uit arbeid bestaat, maar voortkomt uit vermogen. Dat vermogen bestaat meestal uit aandelen in bedrijven, en over de winsten van die bedrijven wordt vennootschapsbelasting geheven. De kwetsbaarheid van de inkomstenbelasting is dat zeer vermogenden hun vermogen zo kunnen structureren dat daaruit nauwelijks belastbaar inkomen voortvloeit. Een veelgebruikte techniek is om bedrijven geen dividend te laten uitkeren en zelf geen aandelen te verkopen. Zelfs wanneer een bedrijf wel dividend uitkeert, kan dit inkomen met behulp van een holding opnieuw worden belegd zonder dat daar direct persoonlijke inkomstenbelasting over verschuldigd is.

Een minimumbelasting voor ultra-vermogenden

De G20

Tijdens zijn voorzitterschap van de G20 in 2024 heeft Brazilië de belastingheffing van ultra-vermogenden (ultra-high-net-worth individuals) geagendeerd en de Frans-Amerikaanse econoom Gabriel Zucman verzocht hierover een rapport uit te brengen.⁹9Gabriel Zucman is mijn promotor aan UC Berkeley. Het voorstel dat Zucman in zijn rapport uitwerkt, is een minimumbelasting voor miljardairs. In Nederland heeft de Tweede Kamer in meerdere aangenomen moties steun uitgesproken voor het idee van een internationale minimumbelasting voor miljardairs.¹⁰10Zie onder meer Motie-Alkaya, 36 418, nr. 74, 25 oktober 2023; Motie-Van Der Lee, 36 418, nr. 76, 25 oktober 2023; Motie-Dijk/Maatoug, 25 087, nr. 330, 4 april 2024; en Motie-Idsinga/Van Eijk, 25 087, nr. 333, 4 april 2024. Volgens dit voorstel zou iedere miljardair elk jaar ten minste 2 procent van zijn of haar vermogen in de vorm van persoonlijke belastingen dienen af te dragen. Wie nu al meer dan 2 procent aan belastingen betaalt, zou niets extra hoeven af te dragen.¹¹11A Blueprint for a Coordinated Minimum Effective Taxation Standard for Ultra-High-Net-Worth Individuals, Gabriel Zucman, rapport in opdracht van het Braziliaanse G20-voorzitterschap, juni 2024.

Een voorstel voor een nationale heffing

In het essay "Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting en daar gaan we een einde aan maken" legt Zucman uit dat een minimumbelasting voor miljardairs ook door individuele landen kan worden ingevoerd, zonder dat daarvoor een multilateraal akkoord nodig is.¹²12Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting en daar gaan we een einde aan maken, Gabriel Zucman, Amsterdam: Atlas Contact, 2026, ISBN 9789045053929. In Frankrijk is een voorstel voor een minimumbelasting voor ultra-vermogenden in februari 2025 door de Nationale Assemblée aangenomen.¹³13Proposition de loi visant à instaurer un impôt plancher de 2 % sur le patrimoine des ultra-riches, n° 58, Assemblée nationale, 20 februari 2025. Dit voorstel is vooralsnog in de Franse Senaat gestrand.¹⁴14Impôt plancher de 2 % sur le patrimoine des ultrariches, n° 143, Sénat, 12 juni 2025; zie ook Rapport n° 689 (2024-2025).

Het tarief van 2 procent is gekozen omdat de belastingdruk van de meest vermogenden daarmee uitkomt op, maar niet boven, de gemiddelde effectieve belastingdruk van de bevolking als geheel. Door een hoge drempelwaarde van 100 miljoen of 1 miljard euro treft dit voorstel alleen de allerrijksten. Aangezien het een minimumbelasting betreft, worden alleen ultra-vermogenden geraakt die momenteel relatief weinig belasting betalen.

Het minimumbedrag wordt uitgedrukt als een percentage van het totale vermogen, en niet bijvoorbeeld van het inkomen. De reden hiervoor is dat ultra-vermogenden hun vermogen zodanig kunnen structureren dat daaruit weinig of geen belastbaar inkomen voortvloeit, zoals het voorbeeld van Jeff Bezos illustreert. Het vermogen van de allerrijksten is veel minder vatbaar voor dergelijke vormen van fiscale structurering.

In Nederland heeft Kamerlid Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA) vragen gesteld over een minimumbelasting voor zeer vermogenden.¹⁵15Wetgevingsoverleg over het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3, Kamerstukken II 2025/26, 36 748, nr. 44, 19 januari 2026. Deze vragen zijn op 6 maart door staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg beantwoord.¹⁶16Brief van de staatssecretaris van Financiën, Minimum vermogensbelasting van 2% voor zeer vermogende personen, 6 maart 2026. Zie ook: Beslisnota bij Kamerbrief over minimum vermogensbelasting van 2% voor zeer vermogende personen, 6 maart 2026.

Emigratie, verlengde belastingplicht en exitheffingen

Fiscale emigratie

De effectiviteit van een minimumbelasting hangt af van de mogelijkheden om aan de belasting te ontkomen. Indien belastingplichtigen de belasting kunnen ontwijken door te emigreren, zal een deel van hen dit doen.¹⁷17Uit onderzoek naar vermogensbelastingen in Zweden en Denemarken blijkt dat een aantal belastingplichtigen door deze belastingen besluit naar het buitenland te verhuizen, maar dat dit aantal betrekkelijk laag is. Taxing Top Wealth: Migration Responses and their Aggregate Economic Implications, Katrine Jakobsen, Henrik Kleven, Jonas Kolsrud, Camille Landais en Mathilde Muñoz. De Tweede Kamer heeft de staatssecretaris van Financiën meermalen opgeroepen om maatregelen tegen fiscaal gedreven emigratie van zeer vermogenden te verkennen.¹⁸18Motie-Dijk/Maatoug, 25 087, nr. 331, 4 april 2024.¹⁹19Motie-Idsinga/Van Eijk, 25 087, nr. 333, 4 april 2024.²⁰20Motie-Dassen/Grinwis, 36 600 IX, nr. 23, 3 oktober 2024. De staatssecretaris is hier in twee brieven op ingegaan.²¹21Brief van de staatssecretaris van Financiën, Opvolging moties en toezeggingen uit dertigledendebat over een extra belasting voor extreem rijken, 4 december 2024.²²22Brief van de staatssecretaris van Financiën, Vervolgonderzoek trailing tax, 15 december 2025. Twee maatregelen die fiscaal gedreven emigratie kunnen tegengaan, en die de staatssecretaris in zijn brieven bespreekt, zijn een verlengde belastingplicht (een trailing tax) en een exitheffing.

Verlengde belastingplicht

Een verlengde belastingplicht houdt in dat een persoon nog enkele jaren na emigratie belastingplichtig blijft in het land van herkomst. Dit principe bestaat al in de Successiewet: wie de Nederlandse nationaliteit heeft en binnen tien jaar na emigratie overlijdt of een schenking doet, wordt voor de erf- en schenkbelasting nog steeds geacht in Nederland te wonen.²³23Artikel 3, lid 1, Successiewet 1956. Daarnaast geldt voor de schenkbelasting dat ook personen zonder de Nederlandse nationaliteit geacht worden nog in Nederland te wonen indien zij binnen één jaar na emigratie een schenking doen.²⁴24Artikel 3, lid 2, Successiewet 1956.

In tegenstelling tot Nederland kennen verschillende Europese landen ook vormen van verlengde belastingplicht in de inkomstenbelasting. Zo geldt in Duitsland een erweiterte beschränkte Steuerpflicht voor personen die naar een laagbelastende jurisdictie verhuizen en substantiële economische belangen in Duitsland behouden.²⁵25Duitsland, § 2 Außensteuergesetz (AStG). Finse staatsburgers worden in beginsel nog in het jaar van vertrek en de drie daaropvolgende jaren als in Finland wonend beschouwd, tenzij zij aantonen dat hun wezenlijke banden met Finland zijn verbroken.²⁶26Finland, Tuloverolaki 1535/1992, 11 §. Ook Noorwegen, Spanje en Portugal kennen regels waardoor voormalige inwoners onder omstandigheden na emigratie belastingplichtig blijven.²⁷27Noorwegen, Lov om skatt av formue og inntekt (skatteloven), § 2-1; Spanje, art. 8(2) Ley 35/2006; Portugal, art. 16(6)-(7) Código do IRS. Ten slotte blijven Franse belastingplichtigen in Frankrijk belastingplichtig wanneer zij naar Monaco verhuizen.²⁸28Convention fiscale entre la France et la Principauté de Monaco du 18 mai 1963, art. 7(1).

Een verlengde belastingplicht kan direct effect hebben bij emigratie naar landen waarmee Nederland geen belastingverdrag heeft, zoals Monaco²⁹29Zie ook Doe als de Fransen, laat topsporters in Monaco ook hier belasting betalen, de Volkskrant., de Bahama's en de Kaaimaneilanden, en bij landen waar het verdrag voor geëmigreerde Nederlanders nauwelijks bescherming biedt, zoals de Verenigde Arabische Emiraten.³⁰30Zie art. 4 van het belastingverdrag tussen Nederland en de Verenigde Arabische Emiraten; Gerechtshof Den Haag 5 juli 2023, ECLI:NL:GHDHA:2023:1303; Hoge Raad 18 juli 2025, ECLI:NL:HR:2025:1184; en Wat doen we met de belastingvluchtelingen uit Dubai? Alsnog de schatkist laten vullen, de Volkskrant. In veel andere gevallen wordt het effect van een verlengde belastingplicht beperkt door bestaande belastingverdragen. Dan is aanpassing van die verdragen nodig door de verlengde belastingplicht in het verdrag op te nemen, zoals Finland in een aantal gevallen heeft gedaan. Om deze verdragskwesties te vermijden, kan ook voor een exitheffing worden gekozen.

Exitheffing

Een exitheffing is een belasting die wordt opgelegd op het moment van emigratie. De kerngedachte is dat fiscale claims die in Nederland zijn opgebouwd niet verloren gaan doordat een belastingplichtige emigreert. Het Nederlandse belastingstelsel kent zulke heffingen al in box 1 voor IB-ondernemers³¹31Wet IB 2001, art. 3.60, 3.61 en 3.64, in samenhang met art. 2.9., in box 2 voor aanmerkelijkbelanghouders³²32Wet IB 2001, art. 4.16, lid 1, onderdeel h, in samenhang met art. 2.8, lid 2. en in het wetsvoorstel Wet werkelijk rendement box 3 voor vermogensbestandsdelen die onder de vermogenswinstbelasting vallen.³³33Kamerstukken II 2024/25, 36 748, nr. 3, voorgesteld art. 5.37, lid 2, in samenhang met art. 2.8, lid 2. Daarnaast is er ook een exitheffing voor opgebouwde pensioen- en lijfrenteaanspraken.³⁴34Wet IB 2001, art. 3.83 en 3.136. De Hoge Raad en het Hof van Justitie hebben in verschillende uitspraken aangegeven dat exitheffingen onder voorwaarden verenigbaar kunnen zijn met het verdragsrecht en het Europese recht.³⁵35Zie HvJ EU 7 september 2006, C-470/04, N; HR 15 april 2011, ECLI:NL:HR:2011:BN8728; HR 14 juli 2017, ECLI:NL:HR:2017:1324; HR 20 februari 2009, ECLI:NL:HR:2009:BD5481, ECLI:NL:HR:2009:BD5468 en ECLI:NL:HR:2009:AZ2232; HR 16 januari 2015, ECLI:NL:HR:2015:65.

Ook andere Europese landen kennen exitheffingen in de inkomstenbelasting. Duitsland³⁶36Duitsland, § 6 Außensteuergesetz (AStG)., Frankrijk³⁷37Frankrijk, art. 167 bis Code général des impôts., Spanje³⁸38Spanje, art. 95 bis Ley 35/2006., Denemarken³⁹39Denemarken, Aktieavancebeskatningsloven, § 38 en §§ 39-39 B., Noorwegen⁴⁰40Noorwegen, Lov om skatt av formue og inntekt (skatteloven), § 10-70. en Polen⁴¹41Polen, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 30da, 30de en 30df. belasten allen, onder voorwaarden, latente vermogenswinsten bij emigratie. De heffingen verschillen aanzienlijk in de mate waarin zij uitstel van betaling verlenen. Net als in Nederland, innen Frankrijk, Spanje en Denemarken vaak pas bij verkoop van aandelen of het uitkeren van dividend. Duitsland, Polen en Noorwegen innen de belasting binnen een bepaalde termijn ook als de vermogenswinst nog niet gerealiseerd is.

Aangezien een minimumbelasting kan leiden tot een aanzienlijke toename van de belastingdruk voor zeer vermogenden, is het cruciaal dat de prikkel om te emigreren wordt beperkt door een verlengde belastingplicht of een exitheffing. Het Franse wetsvoorstel dat door de Nationale Assemblée is aangenomen, bevatte een verlengde belastingplicht van vijf jaar voor personen die langer dan tien jaar in Frankrijk woonden.⁴²42Proposition de loi visant à instaurer un impôt plancher de 2 % sur le patrimoine des ultra-riches, texte adopté n° 58, art. 1, voorgesteld art. 885 A, 3° CGI; zie ook amendement n° CF30. Later hebben verschillende parlementariërs amendementen ingediend om deze verlengde belastingplicht te vervangen door een afzonderlijke exitheffing bij emigratie, gelijk aan tienmaal de jaarlijkse heffing.⁴³43Zie onder meer amendement n° CF112 bij het Projet de loi de finances pour 2026, en amendement n° I-CF398 en amendement n° I-CF400, die een afzonderlijke heffing bij emigratie voorstelden via een nieuw art. 885 AA bis CGI.

Het meten van vermogen

Belastingparadijzen en kapitaalvlucht

Aangezien de minimumbelasting wordt uitgedrukt als een percentage van het vermogen, is het van belang dat dit vermogen goed kan worden vastgesteld. Lange tijd konden belastingplichtigen gebruikmaken van belastingparadijzen om vermogen buiten het zicht van de fiscus te houden.⁴⁴44Tax Evasion and Tax Havens since the Nineteenth Century, red. Sébastien Guex en Hadrien Buclin, Cham: Palgrave Macmillan, 2023. Ondanks het bankgeheim in landen als Zwitserland en Luxemburg slaagde de Nederlandse Belastingdienst er geregeld in om belastingduikers op te sporen, bijvoorbeeld met behulp van cd-roms met gelekte gegevens van financiële instellingen. Daarnaast maakten tussen 2002 en 2018 meer dan 27.000 zwartspaarders gebruik van de inkeerregeling.⁴⁵45Offshore tax evasion and wealth inequality: Evidence from a tax amnesty in the Netherlands, Wouter Leenders, Arjan Lejour, Simon Rabaté en Maarten van 't Riet, Journal of Public Economics 217, art. 104785, 2023.

Uitwisseling van informatie

Dit beeld is ingrijpend veranderd door de automatische uitwisseling van financiële gegevens tussen landen. Onder president Barack Obama dwongen de Verenigde Staten met de Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA) af dat buitenlandse financiële instellingen en overheden gegevens gingen delen over rekeningen van Amerikaanse belastingplichtigen.⁴⁶46Hiring Incentives to Restore Employment Act of 2010, Pub. L. 111-147, 18 maart 2010. Nederland ontvangt sinds september 2015 op grond van het FATCA-verdrag met de Verenigde Staten financiële rekeninggegevens over Nederlandse ingezetenen.⁴⁷47Aanpak belastingontduiking bedrijven in het buitenland, Rijksoverheid; Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten van Amerika tot verbetering van de internationale naleving van de belastingplicht en tenuitvoerlegging van de FATCA, Trb. 2013, 22. Sinds 2017 ontvangt Nederland onder de Common Reporting Standard (CRS) jaarlijks ook financiële gegevens over Nederlanders met rekeningen in andere landen, waaronder klassieke belastingparadijzen.⁴⁸48Gegevensuitwisseling inkomstenbelasting met het buitenland, Rijksoverheid; Multilateral Competent Authority Agreement on Automatic Exchange of Financial Account Information, OECD. Zwitserland wisselt deze informatie sinds 2018 met Nederland uit.⁴⁹49Automatic Exchange of Information Implementation Report 2018, OECD.

In Denemarken hebben onderzoekers onderzocht in hoeverre automatische informatieuitwisseling heeft geleid tot minder belastingontduiking.⁵⁰50Taxing Capital in a Globalized World: The Effects of Automatic Information Exchange, Hjalte Boas, Niels Johannesen, Claus Kreiner, Lauge Larsen en Gabriel Zucman, NBER working paper #32714, 2024. De onderzoekers laten zien dat Deense belastingplichtigen een deel van hun buitenlandse vermogen hebben gerepatrieerd naar aanleiding van de informatieuitwisseling. Ook geven zij zelf vaker hun buitenlandse vermogen aan en gebruikt de Deense belastingdienst de informatie bij de controle van aangiften.

Tegelijk kent de uitwisseling van informatie nog steeds beperkingen. Niet alle relevante vermogensbestanddelen vallen onder de standaard, de dekking verschilt tussen landen en bepaalde constructies kunnen nog steeds buiten beeld blijven.⁵¹51Assessing the Coverage of the Automatic Exchange of Information under the CRS, Hjalte Boas, Matthew Collin, Sarah Godar, Carolina Moura en Andreas Økland. Deze kwestie is niet nieuw en speelt bijvoorbeeld ook bij de erf- en schenkbelasting. Aangezien het aantal belastingplichtigen bij de voorgestelde minimumbelasting beperkt is, en de Belastingdienst met deze groep al intensief contact onderhoudt via de unit Zeer Vermogende Personen, hoeft dit voor de uitvoering van de minimumbelasting geen onoverkomelijk probleem te zijn.

Alternatieven

Het G20-rapport

Het rapport dat Gabriel Zucman schreef in opdracht van het Braziliaanse voorzitterschap van de G20 verkent alternatieve mogelijkheden om ultra-vermogenden zwaarder te belasten: het aanpakken van belastingontwijken, het progressiever belasten van inkomen en het progressiever belasten van erfenissen.⁵²52A Blueprint for a Coordinated Minimum Effective Taxation Standard for Ultra-High-Net-Worth Individuals, Gabriel Zucman, rapport in opdracht van het Braziliaanse G20-voorzitterschap, juni 2024. Geen van deze alternatieven slaagt erin om de belastingdruk van ultra-vermogenden te verhogen tot niveau van een gemiddelde belastingplichtige.

In vergelijking met Europese landen zijn de Verenigde Staten actiever in het tegengaan van belastingontwijking via holdings. Wanneer een Amerikaanse vennootschap voornamelijk passief inkomen geniet en in handen is van slechts een klein aantal aandeelhouders, kan de Personal Holding Company tax worden geheven.⁵³5326 U.S.C. § 541 en 26 U.S.C. § 542. Deze belasting bedraagt 20 procent van de niet-uitgekeerde winst en heeft als expliciet doel om het gebruik van holdings om inkomstenbelasting uit te stellen te ontmoedigen. Daarnaast bestaat de Accumulated Earnings Tax, een aanvullende heffing van 20 procent op winst die boven de redelijke behoeften van de onderneming wordt opgepot.⁵⁴5426 U.S.C. § 531, 26 U.S.C. § 532, 26 U.S.C. § 533, 26 U.S.C. § 534, 26 U.S.C. § 535, 26 U.S.C. § 536 en 26 U.S.C. § 537. Dergelijke regels pakken het gebruik van persoonlijke holdings aan, maar zijn minder effectief tegen vennootschappen die winsten hoger in de concernstructuur laten zitten.⁵⁵55Verschillende grote Amerikaanse ondernemingen hebben een expliciet beleid om geen dividend uit te keren, zie bijvoorbeeld Berkshire Hathaway; Netflix; Uber. Zo is de belastingdruk van Amerikaanse miljardairs, ondanks deze strengere regels, nog altijd beduidend lager dan de belastingdruk van de gemiddelde belastingplichtige.⁵⁶56How Much Tax Do US Billionaires Pay? Evidence from Administrative Data, Akcan Balkir, Emmanuel Saez, Danny Yagan, en Gabriel Zucman. NBER Working Paper No. 34170, augustus 2025.

Het progressiever belasten van inkomen is een tweede alternatief. Zucman laat zien dat een verhoging van de effectieve inkomstenbelastingdruk van ultra-vermogenden met 50 procent enig verschil kan maken voor de vermogende subtop. Voor de allerrijksten is het effect echter minimaal, omdat hun effectieve inkomstenbelastingdruk vrijwel nul is en een verhoging met 50 procent dus nog steeds weinig verschil maakt. Voor Nederland zou het effect op de subtop eveneens zeer beperkt zijn, omdat de effectieve inkomstenbelastingdruk, nog sterker dan in andere landen, ook voor deze groep al erg laag is.⁵⁷57Inequality and Redistribution in the Netherlands, Arjan Bruil, Céline van Essen, Wouter Leenders, Arjan Lejour, Jan Möhlmann en Simon Rabaté, 2025.

Ten slotte onderzoekt Zucman het progressiever belasten van erfenissen. Hij laat zien dat zelfs een erfbelasting van 40 procent, ruim boven het effectieve tarief in Nederland, en zonder uitzonderingen die vooral vermogenden ten goede komen, zoals de bedrijfsopvolgingsregeling, niet tot een substantiële verhoging van de belastingdruk van ultra-vermogenden leidt.⁵⁸58Het Centraal Planbureau heeft de bedrijfsopvolgingsregeling geëvalueerd en geconcludeerd dat deze vrijstelling in de meeste gevallen niet noodzakelijk en niet doelmatig is, zie Evaluatie fiscale regelingen gericht op bedrijfsoverdracht, Jan Möhlmann en Céline van Essen, 2022. De reden is dat een nalatenschap maar één keer per mensenleven wordt belast en derhalve een stuk minder belastingopbrengst oplevert dan jaarlijkse belastingen.

De brief van staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg

In zijn brief noemt staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg enkele beleidsmaatregelen die in 2023 en 2024 tijdens het kabinet-Rutte IV zijn genomen "in het herstel van het evenwicht in het belasten van arbeid en vermogen".⁵⁹59Brief van de staatssecretaris van Financiën, Minimum vermogensbelasting van 2% voor zeer vermogende personen, 6 maart 2026.

De eerste maatregel betreft de verhoging van het lage tarief in de vennootschapsbelasting van 15 naar 19 procent en de verlaging van de bijbehorende schijfgrens van €395.000 naar €200.000.⁶⁰60Wet van 21 december 2022 tot wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2023), Stb. 2022, 532. Het Centraal Planbureau heeft het lage tarief in de vennootschapsbelasting geëvalueerd en geconcludeerd dat het niet doelmatig is.⁶¹61Evaluatie verlaagd tarief in de vennootschapsbelasting, Céline van Essen, Elian Griffioen en Arjan Lejour, 2024. Toch is het effect van deze hervorming op de belastingdruk van ultra-vermogenden beperkt: de maximale belastingverhoging als gevolg van deze maatregel bedraagt €29.060.⁶²62(0,19 - 0,15) × €200.000 + (0,258 - 0,15) × (€395.000 - €200.000) = €29.060.

De volgende maatregelen die de staatssecretaris noemt, zijn de Wet excessief lenen bij eigen vennootschap en de introductie van een progressief tarief in box 2.⁶³63Wet van 21 december 2022 tot wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001 en de Invorderingswet 1990 ter bestrijding van belastinguitstel en -afstel als gevolg van excessief lenen bij een eigen vennootschap (Wet excessief lenen bij eigen vennootschap), Stb. 2022, 531.⁶⁴64Wet van 21 december 2022 tot wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Belastingplan 2023), Stb. 2022, 532. De Wet excessief lenen bij eigen vennootschap beperkt de mogelijkheid voor aanmerkelijkbelanghouders om belastingheffing uit te stellen. Voorheen kon een aanmerkelijkbelanghouder via leningen vermogen aan de vennootschap onttrekken voor persoonlijke bestedingen zonder dividend te hoeven uitkeren. Voor het precieze effect van deze maatregel is empirisch onderzoek nodig, maar het is van belang te beseffen dat de persoonlijke consumptie van ultra-vermogenden laag is in verhouding tot hun economische inkomen. De stijging van de belastingdruk als mogelijk gevolg van hogere dividenduitkeringen om persoonlijke consumptie te financieren zal dan ook beperkt zijn, zelfs na de invoering van een progressief tarief.

Ten slotte noemt de staatssecretaris de belastingheffing over het werkelijke rendement in box 3 "een belangrijke stap in het evenwichtiger belasten van arbeid en vermogen". Het effect van deze hervorming op zeer vermogenden zal naar verwachting beperkt zijn, omdat het vermogen van deze groep grotendeels in box 2 en niet in box 3 is ondergebracht.⁶⁵65Licht uit, spot aan: de vermogensverdeling, Interdepartementaal Beleidsonderzoek Vermogensverdeling, 2022. Daarnaast is het wetsvoorstel budgetneutraal vormgegeven en is het niet zonder meer duidelijk dat deze hervorming de belastingdruk daadwerkelijk verschuift in de richting van ultra-vermogenden.